Trzy mechanizmy, trzy różne funkcje. Statusy i certyfikaty w DSA
29 października 2026
Akt o usługach cyfrowych (DSA) nie tylko określa obowiązki dostawców usług pośrednich i prawa ich użytkowników. Tworzy również mechanizmy, w których szczególną rolę pełnią podmioty posiadające odpowiednią wiedzę, niezależność i kompetencje.
Chodzi o certyfikowane organy pozasądowego rozstrzygania sporów, zaufane podmioty sygnalizujące oraz zweryfikowanych badaczy.
Każdy z tych mechanizmów służy innemu celowi. Organy pozasądowego rozstrzygania sporów pomagają rozwiązywać konkretne spory użytkowników z dostawcami platform. Zaufane podmioty sygnalizujące specjalizują się w wykrywaniu, identyfikowaniu i zgłaszaniu określonych kategorii nielegalnych treści. Zweryfikowani badacze mogą natomiast uzyskać dostęp do danych największych platform i wyszukiwarek na potrzeby konkretnych badań dotyczących ryzyka systemowego.
Uzyskanie certyfikacji lub statusu wymaga spełnienia warunków określonych w DSA. W Polsce istotną rolę w tych procedurach począwszy od 6 listopada br. będzie pełnić Prezes UKE jako Koordynator ds. usług cyfrowych.
Gdy użytkownik chce rozwiązać spór z dostawcą platformy
Użytkownik platformy internetowej może nie zgadzać się z decyzją dotyczącą np. usunięcia jego treści, ograniczenia jej widoczności, zawieszenia konta lub innego ograniczenia przewidzianego w DSA.
Jednym z dostępnych mechanizmów jest skierowanie takiego sporu do certyfikowanego organu pozasądowego rozstrzygania sporów, o którym mowa w art. 21 DSA.
Organ taki musi być niezależny i bezstronny, posiadać odpowiednią wiedzę ekspercką oraz prowadzić postępowania zgodnie z jasnymi i sprawiedliwymi zasadami. Postępowanie powinno być łatwo dostępne drogą elektroniczną, szybkie, skuteczne i efektywne kosztowo.
Rozstrzygnięcie takiego organu nie ma charakteru wiążącego w taki sposób jak wyrok sądu. Strony są jednak zobowiązane do współpracy z certyfikowanym organem w dobrej wierze. Skorzystanie z tego mechanizmu nie pozbawia również użytkownika możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem.
Podmiot, który chce pełnić taką funkcję, musi uzyskać certyfikację. Prezes UKE ocenia m.in. jego niezależność, wiedzę ekspercką, sposób organizacji postępowań oraz spełnienie pozostałych warunków określonych w art. 21 ust. 3 DSA.
Gdy potrzebna jest specjalistyczna wiedza o nielegalnych treściach
DSA przewiduje także szczególną rolę zaufanych podmiotów sygnalizujących.
Z mechanizmu zgłaszania nielegalnych treści przewidzianego w art. 16 DSA może korzystać każda osoba lub podmiot. Status zaufanego podmiotu sygnalizującego daje jednak szczególne uprawnienie: jego zgłoszenia kierowane do dostawców platform internetowych, w dziedzinach objętych statusem, muszą być traktowane priorytetowo oraz rozpatrywane i rozstrzygane bez zbędnej zwłoki.
Status może uzyskać podmiot posiadający szczególną wiedzę ekspercką i kompetencje w zakresie wykrywania, identyfikowania i zgłaszania nielegalnych treści. Musi być niezależny od dostawców platform internetowych, a zgłoszeń dokonywać dokładnie, obiektywnie i z zachowaniem należytej staranności.
Status nie oznacza jednak prawa do nakazania platformie usunięcia treści. Zgłoszenie korzysta z pierwszeństwa, ale to dostawca platformy ocenia je i podejmuje decyzję dotyczącą danej treści.
Gdy badacz potrzebuje danych największych platform
Trzeci mechanizm dotyczy zweryfikowanych badaczy i dostępu do danych bardzo dużych platform internetowych (VLOP) oraz bardzo dużych wyszukiwarek internetowych (VLOSE).
Dostęp przewidziany w art. 40 ust. 4 DSA służy konkretnym badaniom dotyczącym ryzyka systemowego – np. rozpowszechniania nielegalnych treści, wpływu usług na prawa podstawowe, procesy wyborcze, bezpieczeństwo publiczne czy ochronę małoletnich.
Status zweryfikowanego badacza jest związany z konkretnym projektem badawczym. Nie jest ogólną licencją na pozyskiwanie dowolnych danych od VLOP i VLOSE.
Badacz musi m.in. należeć do organizacji badawczej spełniającej kryteria prawa UE, być niezależny od interesów handlowych, ujawnić finansowanie projektu oraz wykazać zdolność do zapewnienia bezpieczeństwa i poufności danych. Wnioskowany dostęp musi być konieczny i proporcjonalny do celu badania.
Co istotne, samo uzyskanie statusu nie oznacza jeszcze automatycznego dostępu do danych. Kolejnym etapem jest sformułowanie przez właściwego Koordynatora uzasadnionego wniosku o dostęp do danych i skierowanie go do odpowiedniego VLOP lub VLOSE. Warunki dostępu są następnie określane z uwzględnieniem m.in. bezpieczeństwa danych, ochrony danych osobowych i informacji poufnych.
Jaka jest rola Prezesa UKE?
Prezes UKE jako polski Koordynator ds. usług cyfrowych uczestniczy w każdym z tych mechanizmów, ale jego rola jest różna.
W przypadku podmiotów spełniających właściwe warunki Prezes UKE może certyfikować organy pozasądowego rozstrzygania sporów oraz przyznawać status zaufanego podmiotu sygnalizującego.
W przypadku zweryfikowanych badaczy właściwość zależy m.in. od miejsca siedziby organizacji badawczej oraz dostawcy VLOP lub VLOSE, którego danych dotyczy projekt. Polski badacz może złożyć wniosek za pośrednictwem Prezesa UKE również wtedy, gdy właściwy dla dostawcy jest Koordynator z innego państwa członkowskiego.
W każdej z tych procedur samo złożenie wniosku nie przesądza o wyniku. Konieczne jest wykazanie spełnienia warunków przewidzianych w DSA, a w postępowaniu mogą uczestniczyć również inne właściwe organy.
Trzy mechanizmy – trzy różne funkcje
Warto zapamiętać znaczenie i rolę poszczególnych podmiotów:
- certyfikowany organ pozasądowego rozstrzygania sporów – rozstrzyga konkretne spory użytkowników z platformami;
- zaufany podmiot sygnalizujący – profesjonalnie wykrywa, identyfikuje i zgłasza określone kategorie nielegalnych treści, a jego zgłoszenia korzystają z pierwszeństwa;
- zweryfikowany badacz – prowadzi konkretne badania dotyczące ryzyka systemowego i może uzyskać dostęp do danych VLOP lub VLOSE potrzebnych do ich realizacji.
Szczegółowe informacje o warunkach uzyskania certyfikacji lub statusu, wymaganych dokumentach, przebiegu postępowania przed Prezesem UKE oraz obowiązkach po uzyskaniu certyfikacji lub statusu przedstawiamy w załączonym materiale "Zaufane podmioty, niezależne organy rozstrzygające spory i badacze – kto wspiera system DSA?"
