Właściwość Koordynatora ds. usług cyfrowych w sprawie przyznania statusu zweryfikowanego badacza zależy od miejsca prowadzenia działalności dostawcy bardzo dużych platform internetowych (VLOP) lub bardzo dużych wyszukiwarek internetowych (VLOSE), miejsca zamieszkania albo siedziby jego przedstawiciela prawnego albo miejsca siedziby organizacji badawczej, do której należy wnioskodawca.
Zgodnie z art. 40 rozporządzenia DSA badacze zainteresowani uzyskaniem statusu zweryfikowanego badacza mogą złożyć wniosek do:
- Koordynatora ds. usług cyfrowych właściwego dla miejsca siedziby, tj. Koordynatora ds. usług cyfrowych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, w którym znajduje się główne miejsce prowadzenia działalności dostawcy bardzo dużych platform internetowych lub bardzo dużych wyszukiwarek internetowych albo w którym jego przedstawiciel prawny ma miejsce zamieszkania lub siedzibę;
- Koordynatora ds. usług cyfrowych w państwie członkowskim organizacji badawczej, której są członkami – w takim przypadku Koordynator ds. usług cyfrowych przeprowadza wstępną ocenę, czy odpowiedni badacze spełniają wszystkie warunki określone w art. 40 ust. 8 rozporządzenia DSA. Koordynator ds. usług cyfrowych przesyła następnie wniosek o przyznanie statusu zweryfikowanego badacza wraz z dokumentami przedłożonymi przez odpowiednich badaczy i oceną wstępną Koordynatorowi ds. usług cyfrowych właściwemu dla miejsca siedziby. Koordynator ds. usług cyfrowych właściwy dla miejsca siedziby podejmuje bez zbędnej zwłoki decyzję o tym, czy przyznać badaczowi status zweryfikowanego badacza.
Aktualna lista bardzo dużych platform internetowych oraz bardzo dużych wyszukiwarek internetowych wraz z informacją o właściwym Koordynatorze ds. usług cyfrowych dla tych podmiotów dostępna jest na stronie Komisji Europejskiej. Na dzień dzisiejszy Prezes UKE nie jest Koordynatorem ds. usług cyfrowych właściwym dla miejsca siedziby podmiotów wskazanych przez Komisję Europejską jako bardzo duże platformy internetowe lub bardzo duże wyszukiwarki internetowe.
Podmioty zainteresowane uzyskaniem statusu zweryfikowanego badacza mogą zatem złożyć odpowiedni wniosek do Prezesa UKE, jednak taki wniosek będzie podlegać jedynie ocenie wstępnej Prezesa UKE – ostateczna decyzja w sprawie przyznania statusu zweryfikowanego badacza będzie należała do innego, właściwego Koordynatora ds. usług cyfrowych.
Kiedy przyznawany jest status zweryfikowanego badacza?
Status zweryfikowanego badacza nie jest ogólnym uprawnieniem do uzyskiwania danych od bardzo dużych platform internetowych i bardzo dużych wyszukiwarek internetowych. Jest on przyznawany w związku z konkretnym projektem badawczym, realizującym cele określone w art. 40 ust. 4 rozporządzenia DSA. Oznacza to, że punktem wyjścia dla wniosku jest określenie celu planowanego badania i jego związku z ryzykiem systemowym. Dopiero na tej podstawie można określić, jakie dane VLOP lub VLOSE są potrzebne do realizacji projektu, w jakim zakresie i przez jaki okres badacz powinien mieć do nich dostęp.
Wnioskodawca powinien zatem przedstawić projekt w sposób pozwalający ocenić zarówno jego cel badawczy, jak i zasadność wnioskowanego dostępu do danych. Istotne będzie w szczególności wyjaśnienie:
- czego dotyczy planowane badanie;
- jakie ryzyko systemowe ma być przedmiotem analizy;
- jakich danych potrzebuje badacz do przeprowadzenia badania;
- dlaczego dostęp do tych danych jest konieczny i proporcjonalny do celu projektu;
- przez jaki okres dostęp będzie potrzebny;
- w jaki sposób zostanie zapewnione bezpieczeństwo i poufność danych oraz ochrona danych osobowych;
- kto będzie miał dostęp do danych i na jakich zasadach.
Przykład: Zespół badawczy planuje zbadać, czy sposób działania systemu rekomendacji bardzo dużej platformy internetowej może przyczyniać się do występowania określonego ryzyka systemowego. W takim przypadku samo wskazanie, że dane platformy są potrzebne „do celów naukowych”, nie pozwala jeszcze ocenić zasadności dostępu. Zespół powinien opisać konkretny problem badawczy, wskazać jego związek z ryzykiem systemowym oraz określić dane potrzebne do przeprowadzenia analizy. Zakres żądanych danych powinien przy tym odpowiadać rzeczywistym potrzebom projektu. Jeżeli cel badania może zostać osiągnięty przy wykorzystaniu węższego zakresu danych, wniosek o szerszy dostęp będzie wymagał odpowiedniego uzasadnienia.
Status zweryfikowanego badacza jest więc związany z konkretnym projektem i konkretnym celem badawczym – nie stanowi generalnego uprawnienia do dostępu do danych VLOP i VLOSE.